Wentylacja, ogrzewanie, oświetlenie korytarzy, sklepów, elewacji i banerów reklamowych – by centrum handlowe sprawnie funkcjonowało potrzebna jest ogromna ilość energii, która kosztuje. Priorytetem zarządców jest szukanie oszczędności. Okazuje się, że przy dobrym zarządzaniu energią można wiele zyskać.

Ograniczanie zużycia energii
Zmniejszyć zużycie energii można na kilka sposobów. – Należy podjąć bezinwestycyjne działania operacyjne, polegające na eliminacji zbędnego zużycia mediów. Przykładowo może to być eliminacja oświetlenia i wentylacji nieużywanych lub sporadycznie używanych powierzchni, wprowadzenie harmonogramu oświetlenia powierzchni parkingów podziemnych i naziemnych. Należy zadbać także o małe oszczędności, związane z wyłączaniem oświetlenia w pomieszczeniach biurowych i toaletach, zakręcaniem kranów itp. – radzi Grzegorz Biczel, dyrektor ds. obrotu energią w Metro Group Asset Management.
Kolejnym etapem jest dbałość o stan techniczny działających urządzeń oraz prawidłowe nastawy automatyki. Niesprawne urządzenia prowadzą do braku odpowiedniego komfortu (temperatura, oświetlenie, świeże powietrze), nadmiernego zużycia energii, a także mogą stanowić zagrożenie dla użytkowników i klientów obiektu. – Za przykład może posłużyć centrala klimatyzacyjno-wentylacyjna. Niesprawne, lub źle wyregulowane urządzenie nie dostarczy odpowiedniej ilości powietrza lub przeciwnie – pracuje z pełną mocą zużywając duże ilości energii podczas gdy faktyczne zapotrzebowanie na świeże powietrze jest niewielkie. Niestety częstym przypadkiem jest praca wentylatorów pełną mocą przy jednoczesnym zapchaniu filtrów czy tez wymienników ciepła. Urządzenie zużywa maksymalną ilość energii a efektów jego pracy brak. W ostateczności niesprawne urządzenia mogą stanowić istotne zagrożenie, głównie związane z przegrzewaniem i iskrzeniem, co prowadzi do zagrożenia pożarowego – mówi Grzegorz Biczel.

Aby sprawnie zarządzać zużyciem energii stosuje się do tego celu automatyczny system zarządzania budynkiem – BMS, który poprzez specjalne algorytmy kontroluje wszystko, począwszy od temperatury powietrza, przez kontrolę oświetlenia,poziomu tlenku węgla i natężenia oświetlenia zewnętrznego. – Na system BMS składa się mnóstwo czujników, detektorów, przetworników i sterowników, które przez wymianę informacji pomiędzy sobą i komputerem zarządzającym są w stanie optymalnie dobrać ilość energii potrzebną do funkcjonowania obiektu – mówi mówi Krzysztof Panas managera ds. technicznych w Cuprum Arena. – Specjalistyczne oprogramowanie dopasowane jest do potrzeb naszej galerii, dzięki temu możemy nadzorować całe centrum. Kontrolujemy stany temperatur, widzimy jak pracują poszczególne urządzenia. System wykrywa także wszelkie awarie i anomalia pracy maszyn. Galeria posiada także centrale wentylacyjne z odzyskiem ciepła lub chłodu, które poprzez specjalne wymienniki odzyskują energię z powietrza, dzięki czemu można wykorzystać ją ponownie – kontynuuje Panas.

W Cuprum Arena zainstalowano pompy ciepła, które są wykorzystywane do produkcji ciepła lub chłodzenia obiektu. Pompa jest w stanie podczas produkcji ciepła w jednym lokalu, chłodzić wodę dla innego sklepu. Dzięki takim rozwiązaniom klienci galerii czują się w niej komfortowo. – Jest to bardzo ekologiczne rozwiązanie, ponieważ energia pobierana jest z naturalnych źródeł – podsumowuje Krzysztof Panas.
Jednak nie wszędzie można ciąć koszty. – Oszczędności należy szukać tam, gdzie można je faktycznie osiągnąć. W przypadku oświetlenia elewacji galerii trudno oszczędzać. Obiekt musi być przecież widoczny z daleka i zachęcać do odwiedzin – mówi Tadeusz Sztop, head of project management z HSG Zander Polska.
Problemem może się okazać szukanie tzw. prostych oszczędności, np. wyłączenie systemów (jak nie pracuje, to nie zużywa mediów) lub ograniczenie serwisowania. – Prowadzi to do obniżenia jakości otoczenia a często sumarycznie do zwiększenia zużycia energii. Kolejny problem to konieczności wprowadzenia procedur eksploatacyjnych. Wiadomo, że przyzwyczajenie jest drugą naturą człowieka, więc nowe zalecania co do eksploatacji często lądują na półce, a obiekt pracuje tak, jak przed audytem. Dlatego preferujemy rozwiązania bazujące na automatyce – przekonuje Grzegorz Biczel.

Zaplanować oszczędności
O tym, jak koszty energii zdeterminują eskploatację budynku, warto zastanowić się już na etapie projektu centrum handlowego. Coraz częściej zdarza się, że inwestor zaprasza firmy projektujące instalację elektryczne do zapoznania się i zopiniowania projektu architektonicznego centrum handlowego. – Dużo prościej jest osiągnąć pewne korzyści związane z oszczędzaniem energii w nowopowstających obiektach, niż galeriach wybudowanych kilka lat temu – twierdzi Tadeusz Sztop.
Podobnego zdania jest Grzegorz Biczel. – Rozwiązania, które są bardzo kosztowne na etapie modernizacji, zazwyczaj można wprowadzić niskimi nakładami podczas budowy. Ponadto wszelkie rozwiązania projektowe powinny być proste i klarowne. Muszą zapewnić prosty dostęp do instalacji w przyszłości. Istotna jest analiza dodatkowego kosztu na etapie budowy i korzyści, które dane rozwiązanie przyniesie w przyszłości (rekuperacja, pompy ciepła, możliwość lokalnego generowania energii). Ponadto, warto zostawić przestrzeń i możliwości "wpięcia" nowych rozwiązań technologicznych w przyszłości, gdy stanie się to opłacalne (poprzez spadek cen urządzeń lub wzrost cen mediów) – radzi Biczel.

Projekt architektoniczny, który powstaje jako pierwszy powinien uwzględniać wszystkie rozwiązania techniczne, także w zakresie energetyki. Już przy projekcie muszą być określone odpowiednie izolacje ścian, stropodachów, a nawet fasady szklane o odpowiednim współczynniku przepustowości ciepła. – Kolejnym etapem są projekty branżowe tzn. elektryki, klimatyzacji i wentylacji, które muszą zawierać dobór odpowiednich urządzeń. Następną ważną rzeczą przy zarządzaniu energią jest projekt automatyki, który łączy w sobie wszystkie rozwiązania technologiczne, "spina" je i powoduje iż efekt końcowy jest zadowalający. Należy zwracać ogromna uwagę na dobór urządzeń. Ważne, żeby nie były to maszyny najtańsze, ale najbardziej efektywne w kontekście odzysku energii – uważa Krzysztof Panas.

Efektowne rozwiązania energetyczne
Oszczędność, obniżenie kosztów eksploatacji to główne trendy w zakresie rozwiązań energetycznych dla dużych obiektów handlowych. – Popularnością cieszy się oświetlenie leadowe, które zużywa mało prądu. Jest ono bardzo żywotne, bo obliczone na ok. 100 tys. godzin świecenia – mówi Tomasz Sztop.
Na rynku funkcjonuje obecnie dużo dostawców, oferujących szeroką paletę rozwiązań, poczynając od modernizacji oświetlenia, poprzez optymalizację pracy urządzeń klimatyzacji i wentylacji, po futurystyczne rozwiązania ingerujące w strukturę przepływu elektronów w obwodach obiektu. – Najważniejszy trend to wprowadzanie scentralizowanych, inteligentnych systemów automatyki, sterujących budynkiem. W przyszłości będzie to obowiązujący standard – prognozuje Biczel.

Nowoczesnymi rozwiązaniami energetycznymi może poszczycić się Galeria Cuprum Arena. – Obiekt posiada energooszczędne źródła światła, nie żarowe, które pochłaniają ogromne ilości prądu. Urządzenia wentylacyjne mają funkcję odzysku ciepła lub chłodu, zależnie od pory roku. Zastosowanie central wentylacyjnych z rekuperatorami glikolowymi lub krzyżowymi, powoduje znacznie mniejsze zużycie energii cieplnej lub chłodu w stosunku do central bez tej funkcji. Z kolei zastosowanie pomp ciepła daje korzyść w postaci np. produkcji ciepłej wody podczas schładzania powietrza w galerii – wylicza Krzysztof Panas.
W Curpum Arena zastosowano także tzw. freecooling, czyli dostarczanie w nocy do obiektu powietrza znacznie chłodniejszego niż w porze upalnego dnia, gdzie jedynym kosztem jest tylko jego przetransportowanie przez wentylatory do wewnątrz galerii. – Generalnie większość galerii handlowych kładzie nacisk na jak największe zmniejszenie zużycia energii, gdyż wiąże się to z ograniczeniem kosztów eksploatacyjnych – dodaje Panas.

Audyt w modzie
Zarządcy obiektów handlowych od paru lat chętnie zlecają przeprowadzeni tzw. audytów energetycznych. Mogą one być wskazówką w poszukiwaniu oszczędności. – Zajmujemy się audytami, zarówno w zakresie podstawowym – polegającym na przeglądzie stanu technicznego urządzeń, automatyki oraz procedur eksploatacyjnych, jak również szczegółowymi audytami związanymi z długotrwałymi pomiarami wybranych parametrów oraz optymalizacją pracy urządzeń – mówi Biczel. – Należy zdawać sobie sprawę, że szczegółowy audyt polega przede wszystkim na zebraniu i analizie dużej ilości danych o sposobie funkcjonowania obiektu i procesach energetycznych jakie w nim zachodzą. Wymaga to czasu oraz opomiarowania – dodaje. Audyt jest pierwszym krokiem na drodze do podniesienia efektywności energetycznej. Kolejnym krokiem jest zaprojektowanie i wdrożenie opłacalnych rozwiązań, a ostatnim, niestety często pomijanym, monitoring uzyskanych oszczędności. – Jest to o tyle istotne, że zazwyczaj złożone rozwiązania techniczne wymagają rygorystycznego przestrzegania procedur eksploatacyjnych. Niedopełnienie tych wymagań często niweczy osiągnięte oszczędności – podsumowuje Biczel.